در مارس و آوریل 2026 کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل و هیئت حقیتیاب مستقل بینالمللی شورای حقوق بشر گزارشهایی درباره ایران ارائه دادهاند که به حملات متجاوزانه آمریکا و رژیم اسرائیل علیه ایران، اشاره شده است.
کارشناسان حقوق بشر سازمان ملل متحد اخیراً حملات نظامی غیرقانونی ایالات متحده آمریکا و اسرائیل علیه ایران را محکوم کرده و اعلام نمودهاند:
«حملات بیدلیل و بدون اقدامی تحریکآمیز از سوی ایران، توسط آمریکا و اسرائیل ـ که در بحبوحه مذاکرات دیپلماتیک و بدون مجوز شورای امنیت سازمان ملل انجام شد ـ ناقض ممنوعیت بنیادین توسل به زور، اصل برابری حاکمیتی دولتها، تمامیت ارضی، و تعهد به حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات مندرج در ماده ۲ منشور سازمان ملل متحد است. این حملات همچنین حق حیات را نقض میکنند.»
آنها همچنین نگرانی عمیق خود را نسبت به حملات تلافیجویانه ایران در سراسر منطقه خلیج فارس و خاورمیانه ابراز کردند و یادآور شدند که هرگونه استفاده از زور در چارچوب دفاع مشروع باید با معیارهای ضرورت و تناسب مطابقت داشته باشد و افزودند: «نمیتوان گزینشی با حقوق بینالملل تعامل داشت و تنها در برخی موارد به آن پایبند بود. مداخله نظامی غیرقانونی نه راهحلی برای مسئله هستهای ایران است، نه برای مقابله با تروریسم ادعایی، و نه برای وضعیت حقوق بشر در این کشور».
کارشناسان هشدار دادند که این حملات بخشی از الگوی گستردهتر اقدامات یکجانبه و غیرقانونی آمریکا و اسرائیل است که کل منطقه را به سوی بی ثباتی رهسپار ساخته و از جمله موجب آوارگی خودسرانه هزاران نفر شده است.
آنها همچنین نسبت به حملات متعدد اسرائیل علیه لبنان ابراز نگرانی کردهاند؛ حملاتی که بهطور آشکار و مکرر ناقض حقوق بینالملل و توافق آتشبس بوده و موجب آوارگی، مجروح شدن و کشته شدن غیرنظامیان شده است.
به این جهت از همه طرفها خواستند که فوراً به درگیریها پایان داده و گفتوگوهای دیپلماتیک را از سر گیرند و تأکید نمودند که هیچ جایگزین عملی برای حلوفصل مسالمتآمیز اختلافات وجود ندارد.
در ادامه آنها اظهار داشتند:
«این حملات صرفاً اهداف نظامی انتزاعی را هدف قرار نمیدهند؛ بلکه انسانها را هدف میگیرند.» و افزودند: «غیرنظامیان گروهی هستند که بیشترین هزینه این جنگ را می پردازند آن هم با جان، امنیت، محیط زیست و سلامتشان. درست در کشوری که پیشتر نیز هزاران نفر از شهروندانش در پی آشوبهای آغازشده در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ جان خود را از دست داده اند و حال این حملات بر عمق یک فاجعه انسانی از پیش موجود میافزاید.»
حمله به یک مدرسه ابتدایی در میناب واقع در استان هرمزگان که بنا بر گزارشها به کشته شدن بیش از ۱۶۰ دانشآموز و زخمی شدن شمار زیادی دیگر انجامیده است، از دیگر مسائل مورد توجه حقوقدانان بینالملل میباشد که در این فقره نیز این جنایت را محکوم نمودند. همچنین گزارشهایی درباره حملات به سایر مناطق پرجمعیت، جمعیت هلال احمر ایران و شمار زیادی از بیمارستانها، از جمله بیمارستان گاندی تهران و بیمارستان خاتمالانبیا منتشر شده است. در این خصوص تصریح گردید: «هدف قرار دادن غیرنظامیان، مراکز آموزشی و مؤسسات درمانی، نقض فاحش حقوق بینالملل بشردوستانه و حقوق بینالملل حقوق بشر محسوب میشود». کارشناسان معتقد هستند: «مداخله نظامی نباید راهحلی برای رفع مطالبات و نارضایتیهای مردم ایران تلقی شود؛ همانگونه که هرگونه توافق هستهای آینده که این مطالبات گستردهتر را نادیده بگیرد نیز نباید بهاشتباه راهحل این مشکلات تصور شود. به این ترتیب باید توجه داشت که درخواستهای آمریکا و اسرائیل از ایرانیان برای در دست گرفتن کنترل حکومت خود، اقدامی بیملاحظه است و جان شمار بیشماری از غیرنظامیان را در معرض خطر قرار میدهد».
در ارتباط با جنگ تحمیلی اخیر، هیئت مستقل بینالمللی حقیقتیابی درباره جمهوری اسلامی ایران، از طرفهای درگیر در مناقشه منطقهای کنونی خواست تا خصومتها را متوقف کنند، به شعارهایی که خشونت را تحریک یا توجیه میکنند پایان دهند و پس از هفتهها جنگ ویرانگر که نتیجه آن کشته شدن هزاران غیرنظامی بودهاست، به طور کامل از حقوق بینالملل پیروی کنند.
افزایش تلفات در میان غیرنظامیان و حجم خسارتهای گزارششده به زیرساختهای غیرنظامی و تأسیسات ضروری پزشکی، علمی و آموزشی در ایران که ناشی از حملات هوایی ایالات متحده و رژیم صهیونیستی صورت گرفت، آسیبهای جبرانناپذیر و پیامدهای بلندمدتی برای غیرنظامیان در ایران به همراه خواهد داشت. برخی از این حملات ممکن است در صورت احراز، مصداق جنایات جنگی از جمله هدایت عمدی حملات علیه اهداف غیرنظامی یا انجام عمدی حمله بدون توجه به اصل تناسب، آنگونه که در حقوق بشردوستانه بینالمللی تعریف شده، باشد.
این هیئت، اظهارات مقامات ارشد دولت ایالات متحده را که تعهدات الزامآور حقوق بینالملل را نادیده میگیرند – از جمله اظهارات مربوط به بمباران ایران “به عصر حجر”، حمله به “همه” پلها و نیروگاهها و نابود کردن “تمدن کامل” ایران – به شدت محکوم میکند. این اظهارات، در کنار اظهارات قبلی که قوانین حاکم بر درگیریهای نظامی را “احمقانه” توصیف و “مرگباری” را بر “قانونمندی” ترجیح میدهند، ممکن است نشاندهنده نقضها و جنایات تحت حقوق بینالملل باشند.
به ویژه، حقوق بینالملل بشردوستانه، تهدید به خشونتی را که هدف اصلی آن ایجاد ترس در میان غیرنظامیان باشد، ممنوع میکند. فرماندهان آمریکایی و نیروهای تحت امر آنها باید با احترام کامل به حقوق بینالملل بشردوستانه و اعمال دقیق راهنمای حقوقی معتبر دفتر وزیر دفاع ایالات متحده تحت عنوان “راهنمای حقوق جنگ”، از قواعد بینالمللی تبعیت نمایند.
تلفات تجاوزات ایالات متحده و رژیم صهیونیسیتی در بازه جنگ پیوسته گسترده تر گردید و بیش از ۳۰۰۰ کشته گزارش شد. دستکم ۲۱۶ کودک، ۲۵۱ زن و سه نفر از پرسنل اورژانس جمعیت هلال احمر ایران کشته و ۱۸۸۱ کودک و ۴۶۱۰ زن زخمی شدند.
زیرساختهای بهداشتی و آموزشی ایران خسارت گستردهای دیده است. گزارش شد که دستکم ۳۱۵ مرکز پزشکی و اورژانس، ۷۶۰ مدرسه و مرکز آموزشی و ۲۹ دانشگاه که آسیب دیدند یا تحت تأثیر قرار گرفتند. از جمله این موارد، انستیتو پاستور در تهران – یکی از قدیمیترین مؤسسات تحقیقاتی و بهداشتی کشور – در تاریخ ۲ آوریل هدف حمله قرار گرفت. تأسیسات دارویی توفیق دارو که داروهای بیماران سرطانی و مبتلا به ام اس را تولید میکرد، نیز در حمله قبلی در تاریخ ۳۱ مارس آسیب دید.
علاوه بر اینها، آژانس بینالمللی انرژی اتمی تأیید کرد که حملات بر تأسیسات هستهای در خنداب (مرکزی)، یزد و بوشهر تأثیر گذاشته است و گزارش شد که تأسیسات بوشهر برای چهارمین بار مورد حمله قرار گرفت. حملات مؤثر بر تأسیسات هستهای نگرانیهای بیشتری را از جمله خطر قرار گرفتن در معرض تشعشعات و آسیب شدید و بلندمدت زیستمحیطی ایجاد مینماید.
هیئت حقیقتیابی یادآوری نمود که حقوق بشردوستانه بینالمللی به شدت هدایت حملات علیه مراکز غیرنظامی را ممنوع کردهاست و ارتکاب عمدی آن را مصداق جنایت جنگی میداند.
باید در مورد تأسیسات و اماکن حاوی مواد خطرناک، مانند نیروگاههای هستهای، احتیاط ویژه به عمل آید. همچنین انجام حملات علیه اهداف نظامی در صورتی که تشخیص داده شود این حملات باعث خسارت جانبی غیرنظامی میشود که نسبت به مزیت نظامی مورد انتظار بیش از حد باشد، ممنوع است.
این هیئت فوراً خواستار یک فرآیند صلح جامع و مبتنی بر حقوق بشر با مشارکت همه طرفها، انجام تحقیقات بیطرفانه، مؤثر و شفاف توسط طرفین در مورد ادعاهای نقض حقوق بینالملل و انتشار سریع نتایج چنین تحقیقاتی، از جمله تحقیقات وزارت جنگ ایالات متحده در مورد حمله به دبستان شجره طیبه در میناب، استان هرمزگان، که بر اساس گزارشها منجر به کشته شدن ۱۶۸ دانشآموز و معلم شده است، میشود. اگرچه آتشبسی موقت در این خلال حاصل گردید که گامی خوشایند و حیاتی مینمود، اما پایان دائمی خصومتها در منطقه ضروری است.
منابع گزارشها:
