حمله به مراکز دانشگاهی و آموزش عالی؛ دانشگاه صنعتی شریف
دانشگاه صنعتی شریف، محل تحصیل جمع زیادی از برترین نخبگان ایرانی از دهه چهل خورشیدی تاکنون بوده است؛ این دانشگاه در رتبهبندیهای بینالمللی بارها در صدر دانشگاههای ایران قرار گرفته و در رتبهبندی کیو.اس در سال 2026، رتبه 375 جهان برای این دانشگاه ثبت شده است (1). دانشگاه شریف به دلیل جایگاه بسیار مهم در عرصه علوم کاربردی و فناوری، لقب ام.آی.تی ایران را یدک میکشد؛ نامی فراتر از یک مرکز آموزش عالی که نقش بسیار برجستهای در ارتقای دستاوردهای ایران در حوزههایی مانند ماهواره، تجهیزات زیرساخت برق و آب، فیزیک، پلاسما، نجوم، رباتیک، ریاضیات، نانو فناوری، پروژههای مکانیک، مخابرات، علوم کامپیوتر، سازههای عمرانی، مهندسی هواوفضا و هوش مصنوعی داشته است.
در راستای دستاوردهایی که دانشگاه شریف به ارمغان میآورد، دانشکدهها و چندین مرکز پژوهشی وابسته به دانشگاه، نقشآفرینی میکنند؛ یکی از این مراکز، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات (مرکز محاسبات) دانشگاه بود. مکانی که در جریان جنگ چهل روزه، در 17 فروردین 1405 مورد حمله هوایی آمریکا و اسرائیل قرار گرفت و به طور کامل از بین رفت. در برآوردهای ابتدایی، رقم 10 هزار میلیارد تومان خسارت در نتیجه این حمله، اعلام شد. گروه فلسفه علم و پژوهشکده حمل و نقل که در مجاورت این مرکز بودند نیز دچار خسارات گسترده شدند. همچنین مسجد دانشگاه که آن هم در مجاورت محل اصابت بود، دچار آسیبهایی شد.
مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات از آن رو حائز اهمیت است که زیرساختهای هوش مصنوعی و مرکز پردازش سریع دانشگاه در آن مستقر بوده و از همه مهمتر میزبان زیرساخت ملی هوش مصنوعی کشور ایران نیز محسوب میشده است. مرکز، پیشینه تاریخی نیز داشت و از دهه 1340 خورشیدی با عنوان مرکز محاسبات فعالیت میکرد و گفته میشود تصحیح پاسخنامههای اولین کنکور سراسری ایران در این مرکز صورت گرفت (2). بسیاری از شرکتها و حتی برخی بانکها و مؤسسات برای ذخیرهسازی دادههای خود از زیرساختهای این مرکز استفاده میکردند (3).
پروژه راهاندازی زیرساخت ملی هوش مصنوعی کشور با همراهی جمع کثیری از نخبگان و اساتید ایرانی از سال 1403 خورشیدی، با مشارکت چندین نهاد علمی و شرکت دانشبنیان کلید خورد و مرکز فناوری اطلاعات دانشگاه شریف، نقش اساسی در این خصوص پیدا میکند. درنهایت نسخه اولیه، سکوی ملی هوش مصنوعی در اواخر سال ۱۴۰۳ رونمایی شد و خدمات مرکز از طریق این سکو به نهادها و موسسات مختلف ارائه میشود. گفته میشد پس از راهاندازی سکوی ملی هوش مصنوعی حداقل ۱۰۰۰ تا ۲۰۰۰ واحد کسبوکار شکل میگیرد و میتواند بازاری به ارزش 40 هزار میلیارد تومان یا بیشتر ایجاد کند (4). این دیتاسنتر به حدود ۱۵۰۰ شرکت خدمترسانی میکرد و نزدیک به ۷۶۰ شرکت دانشبنیان که در اطراف دانشگاه فعالیت داشتند، سرورها و زیرساختهای دادهای خود را در این مرکز مستقر کرده بودند.
به گفته رئیس دانشگاه صنعتی شریف، این مرکز آموزش عالی به مدت دو سال روی آموزش مدلهای هوش مصنوعی به زبان فارسی کار کرده و به صدها شرکت خدمات ارائه داده است. به اعتقاد وی دلیل حمله به این مراکز و نابودی زیرساختهای آنها، این بود که دشمن نمیخواهد ما به فناوری هوش مصنوعی دست یابیم؛ به گفته ایشان، به دلیل تحریمهای ایالات متحده و مزایای رقابتی، هیچ کشوری آماده نبود دانش و مهارت لازم برای کار روی فناوری هوش مصنوعی در اختیار ایران قرار دهد و تمام تحقیقات مرتبط با آن در داخل کشور انجام شد (5).
فراتر از اینکه مراکز علمی و دانشگاهی به عنوان مراکز غیرنظامی، تحت حمایت کلی حقوق بینالملل بشردوستانه هستند، تحت حمایت خاص نیز قرار دارند؛ ازجمله تحت ماده 27 کنوانسیون چهارم لاهه (6). قاعده شماره 38 مجموعه قوانین حقوق بینالملل بشردوستانه عرفی نیز منع حمله به مراکز علمی و آموزشی را شناسایی کرده است (7). مطابق مقررات حاکم بر حقوق در جنگ، تنها ضرورت نظامی یا استفاده نظامی از ساختمانهای این مراکز میتواند، حمایت بینالمللی را مستثنی کند و مجوز هدفگیری بدهد. با اینحال در خصوص دانشگاه صنعتی شریف، هیچ شواهدی از حضور نیرو یا تجهیزات در دانشگاه یا فعالیت نظامی در داخل مرکز فناوری اطلاعات وجود نداشت.
حمله به دانشگاه صنعتی شریف، مصداقی از سیاست آمریکا و اسرائیل در تخریب زیرساختهای غیرنظامی ایران بود؛ چنین حملاتی به صراحت نشان میدهد، ادعاهای متجاوزان پیرامون مقابله با تهدید علیه صلح و امنیت منطقهای یک بهانه است تا پوششی بر حملات هدفمندی باشد که پیشرفت و توسعه ایران را نشانه گرفته است.
منابع
