دسترسی همگان به آب جزو اهداف توسعه پایدار است. به همین جهت تضمین دسترسی و مدیریت پایدار آب و بهداشت برای همه، به عنوان هدف ششم دستورکار 2030 در خصوص اهداف توسعه پایا شناسایی شده است (1). آب برای آشامیدن، حفظ اکوسیستم‌ها و مدیریت کشاورزی، بهداشت، صنعت و دامپروری یک ضرورت غیرقابل انکار است و مدیریت آن یکی از مؤلفه‌های مهم در سازگاری با پدیده تغییرات اقلیمی می‌باشد. این در حالی است که تنها سهم محدودی از منابع آب شیرین، به سهولت در دسترس انسان است. در نتیجه، حفاظت از منابع آب و زیرساخت‌های تأمین و توزیع آن، به‌ویژه در مناطق خشک و کم‌آب، اهمیتی حیاتی دارد. دسترسی به آب، همچنین یک حق بشری محسوب می‌شود (2) و ذیل حق بر محیط زیست سالم و حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی قابل پیگیری است.
در حمله 2026 آمریکا و اسرائیل علیه ایران، زیرساخت‌های حوزه آب ایران نیز از گزند این حملات مصون نماند؛ ایران جزو کشورهایی است که با بحران کم‌آبی مواجه است و عمده کشور در بخش‌های مرکزی و جنوبی، در معرض تنش آبی قرار دارد.
در هفتم مارس (اوایل جنگ) تأسیسات آب شیرین کن جزیره قشم هدف حمله قرار گرفت. این تأسیسات منبع تأمین آب آشامیدنی این جزیره به شمار می‌آمد و حمله موجب خروج این تأسیسات از مدار گردید، زیرا امکان تعمیر آن در کوتاه مدت غیرممکن بود (3). به گفته سید عباس عراقچی، وزیر امورخارجه ایران، تأمین آب 30 روستا تحت تأثیر این حمله قرار گرفت (4).
در شب 17ژوئیه 2026 نیز تأسیسات آب شیرین‌کن جاسک در هرمزگان مورد حمله قرار گرفته و به تجهیزات برداشت آب دریا و ایستگاه‌های پمپاژ آسیب جدی وارد شد. حدود 10هزار نفر در 20 روستا، دسترسی خود به آب آشامیدنی را در نتیجه این حمله از دست دادند (5).
تصویر تاسیسات آب شیرین کن جاسک پس از حمله ژوئیه 2026: منبع ایرنا
این حملات در مناطق جنوبی ایران رخ داده است که به دلیل اقلیم گرم و خشک و محدودیت منابع آب شیرین، به تأسیسات آب شیرین‌کن نیاز دارد و اخلال در این تأسیسات، جوامع محلی را آسیب‌پذیر می‌کند. از این منظر، حمله به زیرساخت‌های آبی در مناطق دچار تنش آبی، پیامدهایی فراتر از خسارت مستقیم به تأسیسات دارد و می‌تواند تحقق حق دسترسی به آب سالم و کافی و پیشبرد توسعه پایدار را با مانع مواجه سازد.
ماده 52 پروتکل اول الحاقی ژنو در بند دوم، حمله، تخریب، از دسترس خارج‌کردن یا غیرقابل استفاده کردن اموالی را که برای بقای جمعیت غیرنظامی ضروری‌اند، با هدف محروم کردن مردم از آن‌ها ممنوع می‌کند. این ماده صراحتاً از تأسیسات و ذخایر آب آشامیدنی و سامانه‌های آبیاری نام می‌برد (6). این ممنوعیت یک قاعده عرفی نیز محسوب می‌شود (7). از سوی دیگر براساس الزامات کلی حقوق بشردوستانه، تأسیسات آب شیرین‌کن به عنوان اهداف غیرنظامی تحت حمایت اصل تفکیک می‌باشند و براساس اصول تناسب و احتیاط نیز می‌بایست ملاحظات دقیقی پیرامون آن‌ها در جریان حملات قرار بگیرد.
حفاظت از زیرساخت‌های آبی در مخاصمات مسلحانه، افزون بر یک ضرورت انسانی و زیست‌محیطی، مستلزم رعایت قواعد حقوق بین‌الملل بشردوستانه و حمایت از حق دسترسی به آب سالم و کافی است؛ با این‌حال، متجاوزان در جنگ علیه ایران به این الزامات بی‌توجهی کردند و ضمن تحمیل خسارت، زندگی شهروندان ایرانی را نیز مختل کردند. این واقعیت جنگی است که به بهانه مقابله با تهدید علیه صلح آغاز شد اما زندگی شهروندان و توسعه پایدار ایران را هدف قرار داد.
منابع
- Ensure Availability and Sustainable Management of Water and Sanitation for All, https://globalgoals.org/goals/6-clean-water-and-sanitation/. Last Seen 19 October 2026.
- The Right to Water (arts. 11 and 12 of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Right), (20 January 2003), E/C.12/2002/11, https://docs.un.org/en/e/c.12/2002/11.
- Reuters, Qeshm Island’s Desalination Plant Out of Service Since Early March Strike, (31 March 2026), https://www.reuters.com/business/environment/qeshm-islands-desalination-plant-out-service-since-early-march-strike-2026-03-31/. Last Seen 19 October 2026.
- Araghchi, S. A. (2026, March 7). The U.S. committed a blatant and desperate crime by attacking a freshwater desalination plant on Qeshm Island [Post]. X. https://x.com/araghchi/status/2030285674528616916. Last Seen 19 October 2026.
- BBC, US Strikes Hit Iran for Seventh Consecutive Night, (18 July 2026), https://www.bbc.com/news/articles/cy748n8zx8ro, Last Seen 19 October 2026.
- Protocol I, Article 54, Protection of objects indispensable to the survival of the civilian population, https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/article-54, Last Seen 19 October 2026.
- Customary IHL, Attacks against Objects Indispensable to the Survival of the Civilian Population, https://ihl-databases.icrc.org/en/customary-ihl/v1/rule54, Last Seen 19 October 2026.
