تهران – اسفند ۱۴۰۴ / مارس ۲۰۲۶
در جریان ادامه تنشها و حملات نظامی اخیر علیه ایران، یکی از نگرانکنندهترین رخدادها حمله به بیمارستان گاندی در تهران بود؛ مرکزی درمانی که سالها به ارائه خدمات تخصصی پزشکی به بیماران و خانوادههای آنان اختصاص داشت.
بر اساس اطلاعات اولیه و مشاهدات میدانی، در پی اصابت یک پرتابه در محدوده اطراف این بیمارستان، بخشهایی از ساختمان اصلی و تأسیسات درمانی آن دچار آسیب جدی شد. این حادثه موجب ایجاد وضعیت اضطراری در بیمارستان شد و کادر درمان مجبور شدند بیماران، نوزادان و افراد بستری را با عجله به بخشهای امنتر منتقل کنند.
در زمان وقوع حمله، بیمارستان گاندی میزبان شمار قابل توجهی از بیماران بود؛ افرادی که بسیاری از آنان به تجهیزات پزشکی حیاتی وابسته بودند. با نزدیک شدن به محل حادثه، آثار موج انفجار در ساختمانها و خیابانهای اطراف بهوضوح قابل مشاهده بود. شیشههای شکسته، دیوارهای ترکخورده و سازههای آسیبدیده در ساختمانهای مجاور نشان میداد که شدت انفجار تنها به یک ساختمان محدود نمانده و بخشهایی از محله اطراف نیز تحت تأثیر قرار گرفته است.
در ورودی بیمارستان، چند ویلچر رها شده دیده میشد؛ تصویری که بهخوبی آشفتگی و اضطراب لحظات اولیه پس از حمله را نشان میداد. این صحنهها پرسشهای جدی درباره وضعیت بیماران بستری در آن لحظات ایجاد میکند: بیمارانی که برخی از آنان به دستگاههای تنفسی، تجهیزات دیالیز یا مراقبتهای ویژه وابسته بودند و انتقال ناگهانی آنان میتوانست با خطرات جدی همراه باشد.
بر اساس گزارشهای میدانی، موج انفجار طبقه به طبقه در ساختمان بیمارستان اثر گذاشته است. بخشهای مختلفی از جمله بخش آنژیوگرافی، اتاقهای عمل، بخش مراقبتهای ویژه، تجهیزات جراحی قلب و سایر فضاهای درمانی آسیب دیدهاند. در برخی طبقات، تختهای بیماران واژگون شده یا زیر آوار قرار گرفته و تجهیزات پزشکی از کار افتادهاند. این تجهیزات در بسیاری از موارد نقش تعیینکنندهای در حفظ جان بیماران داشتهاند.
همچنین گزارش شده است که بخش نگهداری جنینها و خدمات IVF نیز آسیب دیده است. این بخش که محل نگهداری جنینها در شرایط کاملاً کنترلشده علمی است، یکی از حساسترین بخشهای بیمارستان محسوب میشود. کارکنان بیمارستان تلاش کردند آنچه باقی مانده را به مخازن فریزینگ منتقل کنند تا از نابودی کامل این نمونههای حیاتی جلوگیری شود.
آسیبها تنها به ساختمان اصلی بیمارستان محدود نماند. کلینیکها و درمانگاههای وابسته به بیمارستان که در ساختمانی مجاور قرار داشتند نیز دچار خسارت گسترده شدند. این ساختمان چندین طبقه شامل خدمات تخصصی مانند فیزیوتراپی، ایمونولوژی، قلب، کلیه و گوارش بود. در اثر موج انفجار، تجهیزات و فضاهای درمانی این بخشها نیز بهشدت آسیب دیدند.
در نتیجه این حادثه، فعالیتهای درمانی بیمارستان عملاً متوقف شد و این مرکز درمانی مجبور به تخلیه کامل شد. از کار افتادن سیستمهای زیرساختی از جمله تجهیزات تهویه و خدمات پشتیبانی، ادامه ارائه خدمات پزشکی را غیرممکن کرده است.
پیامدهای این حادثه تنها به فضای بیمارستان محدود نمیشود. ساختمانهای مسکونی اطراف نیز آسیب دیدهاند و برخی ساکنان مجبور به ترک خانههای خود شدهاند. یکی از ساکنان محله که در حال جمعآوری وسایل خود بود، میگفت که شیشههای خانه شکسته و دیگر امکان ماندن در آنجا وجود ندارد.
حمله به یک مرکز درمانی فعال، از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه نگرانیهای جدی ایجاد میکند. طبق اصول شناختهشده حقوق جنگ، مراکز درمانی و کادر پزشکی باید از حمایت ویژه برخوردار باشند و هدف حملات نظامی قرار نگیرند. هرگونه حملهای که به بیمارستانها و زیرساختهای درمانی آسیب برساند، میتواند پیامدهای گسترده انسانی داشته باشد، زیرا چنین مراکزی نقشی حیاتی در حفظ جان غیرنظامیان ایفا میکنند.
ویرانی بیمارستان گاندی اکنون به نمادی از تأثیرات انسانی جنگ تبدیل شده است؛ جایی که پیش از این محل درمان، امید و بازگشت بیماران به زندگی عادی بود، اما اکنون آثار تخریب و خاموشی تجهیزات پزشکی در آن دیده میشود.
این حادثه بار دیگر اهمیت حفاظت از زیرساختهای غیرنظامی، بهویژه مراکز درمانی، را در شرایط درگیریهای مسلحانه یادآوری میکند و ضرورت توجه جامعه بینالمللی به پیامدهای انسانی چنین حملاتی را برجسته میسازد.