برخی زیرساختها صرفاً کاربردی نیستند، بلکه نماد توسعه و زیبایی یک شهر نیز محسوب میشوند؛ نمادهایی که در تبلیغات بصری، جلوه منحصر به فردی مییابند. برج سفید مراقبت دریایی، چنین نمادی برای شهر چابهار بود. چابهار مهمترین بندر جنوب شرق ایران در سواحل مکران است و موقعیتی راهبردی در دسترسی به اقیانوس هند دارد. برج مراقبت دریایی در بندر شهید کلانتری چابهار نقش برجستهای در تجارت دریایی و نظارت بر کشتیرانی داشت و در عین حال نماد افتخار برای اهالی شهر بود. برج چابهار، به ارتقای هویت بصری شهر به عنوان یکی از مهمترین مراکز تجارت دریایی ایران کمک کرده بود. ارتش آمریکا در جریان حملات هوایی خود به خاک ایران، این برج را نیز بینصیب نگذاشت و از 17 تیر تا 26 تیر 1405، چند حمله به این برج انجام داد و در نهایت آن را منهدم کرد.
برجهای مراقبت دریایی، بخشی از سامانههای خدمات مراقبت دریایی به حساب میآیند؛ دامنه فعالیت این سامانهها شامل ارائه پیامهای اطلاعاتی ساده به کشتیها (مانند موقعیت سایر شناورها یا هشدارهای هواشناسی) و مدیریت حملونقل داخل یک بندرگاه و آبراه میباشد.
ماده 12 قسمت پنجم کنوانسیون بینالمللی ایمنی جان اشخاص در دریا، بیان میکند که دولتها میتوانند در صورت تشخیص خود، در جایی که حجم حملونقل یا میزان خطر اقتضا میکند سامانههای مراقبت دریایی ایجاد کنند (1). برج مراقبت دریایی چابهار در همین راستا توسط متخصصین و مهندسان ایرانی ساخته و در سال 1400 افتتاح شد. این برج بر ورودی بندر و کانال دسترسی کشتیها اشراف کامل داشت و جزو مهمترین مراکز کنترل حملونقل دریایی در جنوب شرق ایران محسوب میشد. تجهیز و دسترسی این سامانه مراقبت دریایی به رادارهای ساحلی، دوربینهای کنترل، سامانههای مخابراتی دریایی و اطلاعات ناوبری، آن را به مرکز فرماندهی حملونقل دریایی بندر و ناظر بر رفتوآمد انواع شناورهای تجاری تبدیل کرده بود (2).
اهمیت سامانههای مراقبت دریایی آنها را در ردیف زیرساختهای حیاتی قرار میدهد. براساس تعاریفی که ارائه میشود، زیرساخت شامل تجهیزات و امکاناتی است که اخلال در آنها، سلامت، امنیت، رفاه شهروندان و توسعه اقتصادی یک کشور را مختل میکند. نکته جالب توجه اینجاست که مقررات آمریکا نیز چنین رویکردی نسبت به کلمه زیرساخت دارد (3)؛ برج مراقبت دریایی چابهار به دلیل نقش عمده در ایمنی دریانوردی و تسهیل ارتباطات تجاری، یک زیرساخت حیاتی غیرنظامی به حساب میآمد. به گفته سخنگوی دولت ایران، این برج در زمینه پشتیبانی از نیروهای امدادی نیز نقش مهمی داشت (4).
براساس اصل تفکیک، قواعد عرفی حقوق بینالملل بشردوستانه (5) و ماده 52 پروتکل یکم الحاقی به کنوانسیونهای چهارگانه ژنو (6)، حمله علیه اهداف غیرنظامی ممنوع است و این گونه حملات در صورت تحقق برخی زمینهها میتوانند در نظام عدالت کیفری بینالمللی به عنوان جنایت جنگی محسوب شوند.
در حالیکه دولتمردان آمریکا به بهانه صلح و امنیت بینالمللی اقدامات تجاوزگرانه علیه خاک ایران انجام میدهند، رویدادهایی همچون انهدام زیرساختهای ایران ازجمله برج مراقبت دریایی چابهار، بر طبل رسوایی ایشان میکوبد. این حملات نشان میدهد چگونه ادعای دفاع از امنیت جهانی میتواند به ابزاری برای تخریب زیرساختهای حیاتی غیرنظامی تبدیل شود. انهدام برج تنها نقض حقوق بینالملل نیست، بلکه به لحاظ اخلاقی نشاندهنده بیاعتنایی متجاوزان به اهمیت چنین اماکنی برای توسعه اقتصادی و تجاری، ارتقای ایمنی حملونقل دریایی و حتی معیشت ساکنان مناطق ساحلی است.
منبع تصاویر:
https://naqshyad.com/en/project/chabahar-marine-control-tower-building/
- https://www.imo.org/en/ourwork/safety/pages/vesseltrafficservices.aspx
- https://donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-4282934
- E Beigzadeh, “Assaults on Critical Infrastructure and International Law,” Legal Research Quarterly, 28 4 (2025): 3-22, doi: 10.48308/jlr.2025.241688.2965.
- https://dolat.ir/detail/485468
- https://ihl-databases.icrc.org/en/customary-ihl/v1/rule7
- https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/article-52?activeTab=
