حملات نظامی اخیر در چندین منطقه از جمهوری اسلامی ایران بنا بر گزارشها موجب تلفات قابل توجه غیرنظامیان و آسیب به زیرساختهای حیاتی غیرنظامی شده است.
اطلاعات اولیه از سوی مقامات محلی، خدمات درمانی و نیروهای امدادی نشان میدهد که شمار قابل توجهی از غیرنظامیان، از جمله زنان و کودکان، کشته یا زخمی شدهاند. همچنین در چندین مورد گزارشهایی از آسیب به مدارس، بیمارستانها، محلههای مسکونی و فضاهای عمومی منتشر شده است.
این تحولات نگرانیهای جدی انسانی و حقوق بشری را، بهویژه در خصوص حفاظت از غیرنظامیان در جریان درگیریهای مسلحانه، مطرح میکند. گزارش حاضر چند مورد از حوادث گزارششده را خلاصه کرده و پیامدهای انسانی آنها، بهویژه برای زنان و کودکان، را برجسته میسازد.
حمله به یک مدرسه دخترانه در میناب
یکی از جدیترین حوادث گزارششده مربوط به یک دبستان دخترانه در شهر میناب در استان هرمزگان در جنوب ایران است.
بر اساس اطلاعات اولیه مقامات آموزشی، در پی حملهای که این مدرسه را هدف قرار داد، ۱۶۵ دانشآموز دختر جان خود را از دست دادهاند و بیش از ۱۱۰ دانشآموز زخمی شدهاند.
برای بسیاری از ناظران، این حادثه به یکی از تراژیکترین نمونههای هزینه انسانی خشونتهای اخیر تبدیل شده است.
مدارس در سراسر جهان به عنوان فضاهای غیرنظامیِ تحت حمایت شناخته میشوند؛ مکانهایی که کودکان باید بتوانند در امنیت در آنها آموزش ببینند و رشد کنند. هنگامی که مدارس تحت تأثیر خشونت مسلحانه قرار میگیرند، پیامدهای آن فراتر از تلفات فوری است. چنین حوادثی خانوادهها را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد، جوامع را دچار آسیب روانی میکند و کل محیط آموزشی را مختل میسازد.
تأثیر بر کودکان
کودکان در چندین مورد از حوادث گزارششده در میان قربانیان بودهاند.
گزارشها نشان میدهد که یک دختر دو ساله به نام زینب در تهران در جریان یکی از حملات جان خود را از دست داده است.
دادههای موجود در حوزه سلامت نیز نشان میدهد که شمار قابل توجهی از قربانیان افراد زیر سن قانونی بودهاند، از جمله بسیاری از افراد زیر هجده سال. کودکان از آسیبپذیرترین گروهها در شرایط درگیری مسلحانه هستند. علاوه بر خطرات فوری مرگ یا جراحت، کودکان اغلب با پیامدهای بلندمدت مانند آسیبهای روانی، اختلال در روند آموزش و از دست دادن دسترسی به خدمات درمانی مواجه میشوند.
تأثیر بر بیمارستانها و خدمات پزشکی
یکی دیگر از نگرانیهای مهم، گزارشها درباره آسیب دیدن بیمارستانها و مراکز درمانی است.
بر اساس گزارشها، بیمارستان گاندی در تهران که به کودکان و خانوادهها خدمات ارائه میدهد، در جریان حملات آسیب دیده است.
همچنین گزارش شده است که بیمارستانها و پایگاههای اورژانس در شهرهایی مانند اهواز و تهران نیز دچار خسارت شدهاند.
علاوه بر این، گزارش شده است که دو نفر از کارکنان اورژانس در شیراز هنگام انجام وظیفه جان خود را از دست دادهاند.
بر اساس حقوق بینالملل بشردوستانه، مراکز درمانی و کارکنان پزشکی از حمایت ویژه برخوردار هستند. هنگامی که بیمارستانها و خدمات اورژانسی دچار اختلال میشوند، پیامدهای آن برای غیرنظامیان میتواند بسیار شدید باشد؛ بهویژه برای زنان، مادران باردار، نوزادان و کودکانی که به دسترسی منظم به مراقبتهای پزشکی وابسته هستند.
تأثیر بر مناطق غیرنظامی
چندین محیط غیرنظامی نیز بنا بر گزارشها تحت تأثیر قرار گرفتهاند.
این موارد شامل محلههای مسکونی، مجتمعهای خدماتی بینراهی مورد استفاده مسافران و فضاهای عمومی مورد استفاده خانوادهها میشود.
به عنوان مثال، گزارش شده است که حملات موشکی مجتمعهای خدماتی کنار جاده در محور زنجان–قزوین را هدف قرار داده و موجب تلفات غیرنظامیان شده است.
همچنین گزارشهایی از آسیب به فضاهای عمومی تفریحی و ورزشی، از جمله بخشهایی از مجموعه ورزشی آزادی در تهران منتشر شده است.
آسیب به زیرساختهای غیرنظامی میتواند زندگی روزمره را به شدت مختل کرده و آسیبپذیری خانوادهها و جوامع را افزایش دهد.
پیامدهای جنسیتی برای زنان
فراتر از تلفات مستقیم، این حوادث پیامدهای گستردهتری با ابعاد جنسیتی نیز به همراه دارند.
در بسیاری از جوامع، زنان مسئولیت اصلی مراقبت از اعضای خانواده را بر عهده دارند. هنگامی که کودکان زخمی میشوند، خانهها آسیب میبینند یا خدمات درمانی مختل میشود، زنان اغلب بار اصلی مراقبت از مجروحان و حمایت از کودکان آسیبدیده از نظر روانی را بر دوش میکشند.
به همین دلیل، پیامدهای انسانی چنین حوادثی اغلب ابعاد جنسیتی قابل توجهی پیدا میکند.
نگرانیهای حقوقی و انسانی
از منظر حقوق بینالملل بشردوستانه، این حوادث نگرانیهای جدی در خصوص حفاظت از غیرنظامیان ایجاد میکند.
سه اصل بنیادین در این زمینه اهمیت ویژه دارند:
اصل تفکیک (Distinction): طرفهای درگیر باید میان اهداف نظامی و اشیای غیرنظامی تمایز قائل شوند.
اصل تناسب (Proportionality): حملات نباید موجب آسیب بیش از حد به غیرنظامیان در مقایسه با مزیت نظامی مورد انتظار شوند.
اصل احتیاط در حمله (Precaution in Attack): باید تمامی اقدامات احتیاطی ممکن برای کاهش آسیب به غیرنظامیان و زیرساختهای غیرنظامی اتخاذ شود.
هنگامی که مدارس، بیمارستانها، مناطق مسکونی و فضاهای عمومی تحت تأثیر قرار میگیرند، مستندسازی مستقل و توجه جامعه بینالمللی اهمیت ویژهای پیدا میکند.
حوادث گزارششده نشاندهنده پیامدهای انسانی قابل توجه برای غیرنظامیان، بهویژه زنان، دختران و کودکان است.
گستره آسیبهای گزارششده، از جمله کشته شدن دانشآموزان و آسیب به زیرساختهای درمانی، اهمیت مستندسازی دقیق و افزایش آگاهی بینالمللی نسبت به این رویدادها را برجسته میکند.
حفاظت از غیرنظامیان همچنان یکی از تعهدات اساسی در چارچوب حقوق بینالملل بشردوستانه محسوب میشود و حوادثی که کودکان، مدارس و مراکز درمانی را تحت تأثیر قرار میدهند، شایسته توجه ویژه جامعه بینالمللی هستند.
مارس ۲۰۲۶